افسردگی پس از زایمان چیست و چه علائمی دارد
تغییرات فیزیولوژیکی و روانی پس از زایمان امری طبیعی است و بسیاری از زنان این تغییرات را تجربه میکنند. اما در برخی موارد، این تغییرات ممکن است به افسردگی منجر شود که نیاز به توجه ویژه دارد. افسردگی پس از زایمان (افسردگی پریناتال) یکی از مشکلات روانی شایع در برخی مادران است که ممکن است در چند ماه اول پس از تولد نوزاد بروز کند. این نوع افسردگی که به آن Postpartum Depression (PPD) نیز گفته میشود، با تغییرات عاطفی و رفتاری همراه است و در صورت عدم درمان میتواند به مدت طولانیتری ادامه یابد. در ایران، حدود ۱۵ درصد از مادران به این افسردگی مبتلا میشوند. با این حال، این افسردگی قابل درمان است و با تشخیص و مداخله بهموقع، میتوان به بهبود سریعتر دست یافت.
در این مقاله، به بررسی جامع افسردگی پس از زایمان پرداختهایم تا با ارائه اطلاعات کامل و علمی، مادران جدید بتوانند با این چالش روبرو شوند و راههای مؤثر برای مقابله با افسردگی پس از زایمان را بیابند. از دلایل و علائم شایع این افسردگی تا روشهای درمان و نکات مهمی که میتواند به کاهش و مدیریت آن کمک کند، همه در اینجا آورده شده است تا شما مادران عزیز با اطمینان و آگاهی بیشتری این دوران حساس را پشت سر بگذارید.
افسردگی پس از زایمان چیست؟
افسردگی پس از زایمان نوعی اختلال خلقی است که میتواند در دوران بارداری یا پس از زایمان منجر به تغییرات رفتاری و حالتهای عاطفی مادران شود. این افسردگی ممکن است به حدی شدید باشد که مادران توان انجام کارهای روزمره و مراقبت از خود و نوزادشان را نداشته باشند. علائم آن شامل احساس غم و ناراحتی شدید، اضطراب و خستگی مفرط است. در برخی موارد، حتی انجام کارهای ساده روزمره نیز دشوار میشود که این مسئله میتواند زندگی مادر و نوزاد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
افسردگی پس از زایمان یک مشکل شایع است و علائم آن مشابه علائم افسردگی معمولی میباشد. برخی مادران ممکن است از اینکه به جای احساس خوشحالی، دچار افسردگی شدهاند، احساس گناه کنند. با این حال، افسردگی پس از زایمان میتواند برای هر کسی رخ دهد و این تقصیر مادر نیست. این وضعیت نیاز به توجه و درمان دارد تا مادران بتوانند به حالت عادی بازگردند و از این دوره حساس زندگی خود لذت ببرند.
روان پریشی پس از زایمان بسیار نادر اما شدیدتر از بقیه است که معمولا از هر 1000 نفر تنها 1 نفر بعد از زایمان به آن مبتلا می شود. علائم این بیماری به سرعت خود را نشان می دهند و شامل هذیان، توهم، پارانویا، گیجی و بی قراری شدید است.
علائم افسردگی پس از زایمان
افسردگی پس از زایمان با نشانههایی همراه است که در هر فرد متفاوت است. این افسردگی هم مانند انواع دیگر از افسردگی اگر پنج مورد یا بیشتر از ۵ مورد از علائم زیر را تقریباً هر روز و به مدت حداقل دو هفته تجربه کردید، ممکن است به افسردگی پس از زایمان مبتلا شده باشید:
- ناراحتی و گریه بیدلیل
- اختلالات خواب: نمیتوانید به خوبی بخوابید یا بیش از حد نیاز میخوابید.
- تغییر در عادات غذا خوردن: ممکن است بیش از حد غذا بخورید یا میلی به غذا نداشته باشید.
- احساس درد و بیماریهای بیدلیل
- اضطراب و عصبانیت بیدلیل
- تغییرات ناگهانی در رفتار و حالت
- مشکلات حافظه و تمرکز
- از دست دادن علاقه به فعالیتها
- مشکل در ارتباط با کودک
- احساس ناامیدی و گناه
- افکار منفی و تمایل به فرار از دیگران
نقش همسر در افسردگی پس از زایمان
نقش همسر و اطرافیان نزدیک در دوران افسردگی پس از زایمان (PPD) بسیار حیاتی است. حضور و حمایت آنها باعث میشود مادر احساس تنهایی نکند و باری از دوش او برداشته شود. اگر همسر شما علائم افسردگی پس از زایمان دارد، مهم است بدانید که این وضعیت تقصیر شما، همسر یا کودکتان نیست و شما میتوانید با ارائه حمایت و محبت، به همسر خود کمک کنید تا به سلامتی از این مسیر پرپیج و خم عبور کنید. برای کمک به کاهش افسردگی پس از زایمان، همسران میتوانند با گوش دادن و درک احساسات همسر خود، تقسیم مسئولیتهای خانه و مراقبت از نوزاد، ارائه حمایت عاطفی و تشویق به درمان، نقش مؤثری ایفا کنند. این اقدامات میتواند خطر و شدت افسردگی پس از زایمان را کاهش دهد و به تسریع روند بهبود کمک کند.
آیا افسردگی پس از زایمان بر روی کودک اثر می گذارد؟
زمانیکه والدین به افسردگی پس از زایمان علاوه مبتلا شوند، این بیماری ممکن است بر کودک یا نوزاد آن ها نیز تاثیرات منفی داشته باشد. از جمله این تأثیرات احتمالی افسردگی پس از زایمان بر کودکان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- مشکل در برقراری ارتباط با کودک:والدین مبتلا به افسردگی پس از زایمان ممکن است در برقراری ارتباط با کودک خود دچار مشکل شوند. آنها ممکن است کمتر با کودک خود صحبت کنند، به او عشق و محبت بورزند یا به او لبخند بزنند. این نوع ارتباط می تواند زمینه سازی ایجاد مشکلات ارتباطی و عاطفی در کودک را مهیا کند.
- مشکلات رفتاری:کودکانی که والدین آن ها مبتلا به افسردگی پس از زایمان می باشند، ممکن است مشکلات رفتاری بیشتری نسبت به بقیه کودکان داشته باشند. آنها ممکن است یک رفتاری را بیش از حد از خود نشان دهند؛ به عنوان مثال تحریک پذیرتر باشند و رفتار پرخاشگرانه از خود ابراز کنند و یا حتی کوشه گیر و منزوی شوند.
- مشکلات یادگیری: از تاثیرات دیگر افسردگی پس از زایمان این است که می تواند توانایی و مهارت یادگیری کودک را تحت تاثیر قرار دهد. در واقع کودکانی که والدین مبتلا به افسردگی پس از زایمان دارند، ممکن است هنگام یادگیری نسبت به دیگر کودکان ضعیف تر عمل کنند.
- مشکلات تغذیه و خواب: کودکانی که والدین مبتلا به افسردگی پس از زایمان دارند، ممکن است الگوی های غذایی و خواب نادرستی داشته باشند که از دلایل آن می تواند توجه کمتر والدین به آن ها باشد. این کودکان ممکن است در آینده مشکلاتی مانند چاقی یا لاغری کاذب، اختلالات خوردن و مشکلات خواب را تجربه کنند.
تشخیص افسردگی پس از زایمان
تشخیص افسردگی پس از زایمان یک فرآیند چندگانه است که معمولا توسط پزشک یا روانشناس انجام میشود. معمولا در ملاقات های اول و ویزیت پس از زایمان پزشک از بیمار یکسری سوالات در زمینه وضعیت جسمانی، احساسات فرد از زمان زایمان، روابط او با نوزاد، و هرگونه تغییر در روحیه و انرژی فرد می پرسد که پاسخ به این سوالات می تواند زنگ خطری برای شروع افسردگی پس از زایمان و در نتیجه ادامه دادن روند جهت تشخیص دقیقتر افسردگی باشد.
در مرحله ی بعدی می توان از پرسشنامه تشخیص افسردگی استفاده کرد تا در ابتدا تشخیص بهتری صورت گیرد و بعد درجه و میزان افسردگی مشخص گردد تا درمان مناسبتری برای فرد لحاظ شود. البته حتما نیاز است که یکسری آزمایشاتی از فرد گرفته شود تا مشخص گردد علائم مشاهده شده به دلیل یکسری ضعف های جسمانی مانند تیروئید یا مشکلات هورمونی نباشد.
گاهی ممکن است والد از داشتن احساس گناه یا کمبود انرژی یا تمایل ارتباط کم با نوزادش، احساس شرم کند به همین دلیل همکاری لازم را در روال تشخیص با پزشک یا روانشناس خود نخواهد داشت.
در اینجا باید پزشک یا روانشناس این اطمینان خاطر را به او بدهد که این احساسات و به طور کلی افسردگی پس از زایمان یک بیماری شایع میان والدین جدید است و نیازی به داشتن احساس شرم یا پنهانکاری نیست و بهتر از صادق باشد تا هرچه سریعتر از این بیماری رهایی پیدا کند.
اختلال دوقطبی خطرناک ترین اختلال افسردگی
درمان افسردگی پس از زایمان
درمان افسردگی پس از زایمان می تواند به والدین کمک کند تا احساس بهتری تجربه کنند و این امکان را به والدین می دهد تا ارتباط سالم تری با کودک خود داشته باشد. روش های درمان افسردگی پس از زایمان عبارتند از:
روان درمانی
روان درمانی به والدین مبتلا به افسردگی پس از زایمان کمک میکند تا احساسات خود را بشناسند و درباره آن ها صحبت کنند. درک و آگاهی از این احساسات و افکار به فرد کمک می کند تا با آن ها کنار آید و برای کاهش و رفع استرس ناشی از افکار منفی تلاش کند تا بتواند شرایط و روابط خود را بهبود بخشد. انواع مختلفی از روان درمانی برای افسردگی پس از زایمان وجود دارد، از جمله:
- درمان شناختی رفتاری (CBT)
- درمان بین فردی (IPT)
- درمان روانپویشی
- گفتار درمانی
دارو درمانی
دارو درمانی می تواند به کاهش علائم افسردگی مانند احساس غم و اندوه، اضطراب و مشکلات خواب کمک کند. داروهای ضد افسردگی از رایج ترین دارو ها برای درمان افسردگی پس از زایمان هستند که استفاده از این داروها ممکن است روند بهبود فرد را سرعت ببخشد.
البته مهم است که اگر فرد در دوران شیردهی می باشد به پزشک معالج یا روانشناس خود بگوید تا داروهای مناسب این دوران برای او تجویز شود. داروهای ضد افسردگی دارای انواع مختلفی است که شامل موارد زیر میشود:
- داروهای مهارکننده انتخابی جذب مجدد سروتونین (SSRIs)
- داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین و نوراپی نفرین (SNRIs)
- داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای (TCAs)
- داروهای تثبیت کننده خلقی مانند لیتیوم و لاموتریژین
حمایت خانوادگی و اجتماعی
افراد مبتلا به افسردگی پس از زایمان بسیار حساس هستند و ممکن است گوشه گیر و منزوی شوند. در نتیجه به حمایت بسیاری نیاز دارند و این حمایت نقش بسیار مهمی در بهبود افسردگی آن ها دارد. صحبت کردن با خانواده، دوستان یا سایر افراد نزدیک می تواند برایشان بسیار مفید و امیدبخش باشد.
همچنین پیوستن به یک گروه حمایتی نیز می تواند به فرد کمک کند تا احساس تنهایی کمتری کند و از تجربیات دیگران نیز استفاده کند. نوع و شدت افسردگی پس از زایمان در انتخاب درمان مناسب نقش بسزایی دارد. معمولا درمان افسردگی پس از زایمان ترکیبی از روان درمانی و دارو درمانی است.
روان درمانی به فرد کمک می کند تا در مورد احساسات و شرایط خود صحبت کنند و بهترین راه حل برای مقابله با آن را پیدا کنند. در کنار آن دارو درمانی نیز می تواند به کاهش علائم افسردگی مانند غم، اضطراب و بی خوابی کمک کند.
